تبلیغات
لطفا از مرور گر فایر فكس استفاده كنید ...................................به نامی خودای گه وره و وه شه ویس ....هه‌رچه‌ن مه‌واچان فارسی شه‌که‌ره‌ن * کوردی جه‌ شه‌که‌ر به‌ڵ شیرین ته‌ره‌ن * یه‌قینه‌ن جه‌ ده‌ور دونیای پڕ ئه‌ندێش * هه‌رکه‌س دڵشاده‌ن وه‌ زوان وێش*خانای قبادی............................... پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله» شهید قاضی محمد
کلیک کنید

پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله»
 
قالب وبلاگ

فراخوان نخستین همایش  » داستان کوتاه هورامی«

  ژیوای

 ژیوای

فیش حقوقی معلمان سراسر كشور

زكات علم نشر آن است

هورامان شناسی

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد
لینک دوستان

كد لو گوی ده لاقه ویه رده ی  )

هه ورامان هانه به رچه م

Wimir|ویمیـــــر

ئه کره م حه‌سنزاده(سه‌ریاس)

كتاب خانه هورامان

دانستنیها

آواز مادر؛ریشه مشترک هوره،مور و سیاچمانه

 

بهمن بهرامی

چکیده

در یک برخورد ساده و یک تحلیل عمومی درباره پیدایش زبان گفته شده است که انسانها صداهای محیط اطراف خود همانند آواز پرندگان یا حیوانات را  تقلید کرده و با کاربرد پیچیده تر آن، زبان انسانی را به وجود آوردند.

در این میان و در میان آوازهای کهن اقوام ایرانی آوازهایی چون «مور»، «هوره» و «سیاچمانه» از اهمیت شایانی برخوردار است، چنانکه به نظر می رسد  این آوازها در زمره اولین صداهایی است که انسان از خود تولید کرده است از جمله رابطه این آوازها (بویژه هوره و سیاچمانه) با صدای کبک است  که تشابه و نزدیکی زیادی را میان این دو نشان می دهد طوریکه به نظر می رسد این آوازها الگوی تقلیدی انسان از این پرنده است و بنابراین می توان قدمت این آوازها را خیلی بیشتر از آنچه که محققین نوشته اند، تخمین زد.

روش ما در گردآوری داده ها میدانی و اسنادی بنا بر مقایسه انجام گرفته است. در اینجا به اختصار منشا مشترک این آوازها (یعنی هوره، مور و سیاچمانه) را «آواز مادر» می نامیم.

 گرچه «آواز مادر» از گذشته های دور تا به امروز در تمام عرصه های زندگی کلهرزبانان، گورانها و لک زبانان نفوذ کرده است اما به نظر می رسد که کاربرد این آواز در آغاز در امور اجتماعی- فرهنگی و سیاسی بوده است و البته بنا بر ارتباط این آواز با مردمان این دیار، الگوی تقلیدی آن از صدای کبک و حضور آن در عرصه های مختلف به نظر می رسد که قدمتی بیشتر از 7000 سال دارد. علاوه بر این به نظر می رسد که هوره در کنار مور و سیاچه مانه شاخه های منشعب از یک آواز کهنتر بوده اند طوریکه این آوازها از آن آواز اصلی، یعنی «آواز مادر» منشعب شده اند. پس در نتیجه به نظر می رسد این آواز که ریشه واحد هوره، مور و سیاچه مانه است،گرچه نشات گرفته از زندگی مردم است اما الگو و ریشه اصلی آن صدای کبک می باشد.

 

کلید واژگان: سیاچه مانه، کلهر، گوران، مور، هوره، یارسان.

تعاریف :

سیاچه مانه: شاخه ایی از «آواز مادر» است و حوزه گسترش آن میان هورامی زبانان از شهرستان پاوه تا مریوان و روستاهای هورامی نشین کردستان عراق است.              

 کلهر: گویش کلهری شاخه جنوبی از زبان کردی است که اکثرا  در استانهای ایلام، کرمانشاه، بخشهایی از استان کردستان (از جمله قروه)  و خانقین عراق با آن تکلم می کنند. گوران: این واژه به گویشی اطلاق می شود که در گذشته باستان دو لهجه هورامی و گورانی نو را در بر می گرفت و لی بخاطر جدایی جغرافیایی و آیینی این دو قوم از هم، لهجه گورانی نو بر دالاهو نشینان یعنی مردمان قبیله قلخانی اطلاق می شود. لهجه هورامی هم بر همان حوزه آواز سیاچمانه اطلاق می شود.                                                

   مور: شاخه ایی از «آواز مادر» است، حوزه گسترش این آواز چنانكه پروفسور همزه ایی هم بر آنست (1385) در مناطق لک نشین (گویندگان گویش لکی) از کوهدشت تا محدوده کرمانشاه یعنی شهرستانهای کوهدشت، الیگودرز، هرسین، الشتر، نورآباد و ... مور در میان دیگر کردان هم بویژه در هنگام عزاداری، رایج است اما با کاربرد بیشتر این آواز و عمومیت آن در میان مردان و زنان به نظر می رسد در میان حوزه خصوصی آن در میان لک زبانان است.                                                                              

   هوره: شاخه ایی از «آواز مادر» است. گرچه با کاربرد وسیع آن در میان گورانها و کلهرزبانان به نظر می رسد که مختص به آنها می باشد اما می بینیم که در عمل در میان لک زبانان هم رایج است.                                                                           

   یارسان: از دو کلمه یار + سان تشکیل شده است. یارسان شاخه ایی از آیین های یزدانی است و در میان قلخانیها یعنی متکلمان لهجه گوران نو گسترش دارد. این آیین از قرن دوم هجری و با «بهلول دانا» پی ریزی شده و توسط سلطان اسحاق پایه های آن مستحکم گردید. نام های دیگر آن : آیین یارسان، اهل حق، کاکه ایی و آیین یاری است.

***

مقدمه
آواز، حامل کوله بار فرهنگی یک قوم است و مهمترین عناصر فرهنگی یک قوم را در خود جا داده و ذخیره کرده است. در این میان با بحث بر سر موسیقی کردی مسلما این موسیقی هم با آوازهای نهفته در خود از این ویژگی مستثنا نیست. در بدو ورود به موضوع اصلی لازم است به تقسیم بندی موسیقی فولکلوریک کردی نگاهی داشته باشیم. اکثر محققین و دانش پژوهان
موسیقی کردی را از لحاظ قدمت به سه بخش تقسیم کرده اند:

1- موسیقی باستانی که با عناوینی چون هوره، مور، لوره، سیا چمانه (سیاه چشمان)

و نغمه های سماعی سنتی شنا خته می شوند. این موسیقی عموما بدون کلمات اضا فی بر اشعار ده هجایی استوار است. نوع آیینی این موسیقی مرثیه گون و وصف حال آن را حقیقی، نوع غنایی آن را هم مجازی می خوانند.

2- در بر گیرنده های مقاماتی چون سمد لچکی، الله ویسی، کوچه باغی، سمد مسگری و ترانه های ملودیک و... است که بر اشعار مجازی و گاه عروضی استوار است.                          

  3- بیت‌خوانی: ‌ در كردستان‌ نوع‌ دیگری‌ از موسیقی‌ وجود دارد كه‌ به‌ آن‌»بیت‌خوانی‌» می‌گویند كه‌ احتمالاً مترادف‌ «گاتاخوانی‌» یا «گاساخوانی‌» است‌. بیت‌خوانی‌ مبتنی‌ بر نغمه‌ای‌ كاملاً ساده‌ و بدون‌ رعایت‌ وزن‌ و قافیه‌ و نظم‌ است‌ كه‌ در بیان‌ جنگ‌ سرداران‌ و بزرگان‌ دینی‌ و آیینی‌ و ملی‌ اجرا می‌شود.

موسیقی‌ كردی‌ با موسیقی‌های‌ باستانی‌ ایران‌ در ارتباطی تنگاتنگ و ناگسستنی است در این میان‌ «هوره‌» در کنار سیاچه مانه، مور و ساز شمشال‌ از همه‌ انواع آن قدیمی‌تربه نظر می رسند.

هوره، مور و سیاچمانه محمل و ظرفی برای حفظ و نگهداری اشعار عامیانه بوده و ادبیات زیبا و دلنشین را از نسلی به نسل دیگر انتقال داده است پس لازم است بر هر یک از این آوازها بطور مختصر اشارتی داشته باشیم:

هورهHŎRĂ  : واژه ی هوره با واژه های اهورا- هور- خور- خورشید دارای تشابه است و به نظر می رسد که این واژگان از یک ریشه مشترک نشات دارند به علاوه اینکه همه این واژه ها کاربرد آیینی هم داشته اند. خورشید در اوستا هور، هوره و در پهلوی خور خوانده شده و همانند دیگر ایزدان نیایش خاص خود را داشته است طوریکه چشم اهورامزدا خوانده شده است (یسنا 1، بند 11). هوره یكی از مزامیر باستانی در ستایش «اهورا مزدا» بوده و «اهوره» پاره نخست اهورا مزدا است كه در بسیاری ازجاهای اوستا به تنهایی به كار رفته است. "ای اهوره! زندگانی نو و سرشار از (اشه) و راستی را به ما ارزانی دار". گاتان هات 34 بند 15) (سهامی، 84). «اهوره» دراوستا به معنی بزرگ و سرور به عنوان صفتی برای «ایزدان مهر» به كاررفته و در گاهان و اوستای نو به معنی فرمانروا و سالار و بزرگ در مورد آدمیان نیز آمده است.در گزارش زبان پهلوی آن رابه «خوتای» (خدای) برگردانده اند. «مزدا» كه به اهورا افزوده شده به معنی هوشیار و دانا و آگاه است ودر گزارش پهلوی، آن را به «داناك» (دانا) برگردانده اند. درسانسكریت «مذاس» معادل مزدای ایرانی به معنی دانش و هوش است (سهامی، 84).                                      

   بهروز سپیدنامه پژوهشگر ایلامی معتقد است که هوره یکی از آواهای باستانی منتسب به زمان زرتشتیان است (جعفر، 1385). نشریه گوفار مهاباد هم درباره هوره اینگونه روایت می کند كه مغان زرتشتی سرودهای آئینی را در قالب هوره می خوانده اند (govar-mehabad.net). «هوره» در ابتدا ترانه‌های مخصوصی در حمد و نیایش «اهورامزدا» بوده چنانکه خود كلمه هم ریشه زرتشتی دارد و برای نیاش‌های مذهبی آن زمان كردان زرتشتی سروده شده‌اند(نعمتی،2004).                                                   

 «فریدون جنیدی» در كتاب «زمینه ی شناخت موسیقی» می نویسد: "هوره ازنواهای باستانی مردم كرد است و «باربد» و «نكیسا» برای خسرو شیرین «هوره» می خواندند". باربد كه در برخی كتابها نام او را «بهلبد»، «فهلبد» نیز آمده بنا به برخی روایات كرد بوده است باربد برای هر روز از هفته نوایی اختراع كرده بودكه به نام نواهای «خسروانی» یا «طریق الملوكیه» مشهور است و نیز برای هر روز از روزهای ماه لحن مخصوصی ساخته كه به «سی لحن باربد» معروف است، سیصد و شصت نوا هم برای هر روزاز سال تركیب كرده است (سهامی، 84).                                                                              

 سوز SŎZ: یکی از زیرشاخه های هوره، آوز «سوز» است که در میان سورانی زبانان (علی الخصوص جافها) رایج است. چنانکه با ظهور تصوف در نقاط کردنشین، اهل سنت و جماعت دراویش قادریه، ”هوره“ را به جذبه و حالت گریه و استغاثه به گونه‌اى خاص خوانده و به آن رنگى عرفانى دادند که به «سوز» معروف است (music.sadatnews.ir). بنا بر نظر موزونی «لوره» و « کزه» از دیگر نام های هوره است که البته با ریتمی سنگین تر و لحنی آرام تر و همراه با خزن و غم و اندوه خوانده می شوند(حمید، 1386). اما به نظر می سد که باید گفت «لوره» و «کزه» دو سبک مختلف و در واقع زیرشاخه های آواز هوره هستند. چنانکه سوز حالت حزن و اندوهناکی اسلامی این آواز است که در وصف گناهان فرد، استغاثه در بخشش آنها، ستایش خداوند، اولیا، انبیا و دیگر نقشهای مذهبی است. باختصار باید گفت که «سوز» تغییر چهره هوره است یعنی کارکرد اسلامیک این آواز می باشد. کسانی که آواز «سوز» را می خوانند به درجه والاتر رسیده و به لقب «دیوانهDEWANA » نائل می گردند از جمله «SǑZBĔJH»/ سوزخوانهای معروف می توان از مرحوم دیوانه امین و فرزندش دیوانه حسن  یاد کرد که در منطقه ثلاث باباجانی ساکن اند.                                                                                         

متکلمان زبانی گوران نو به دلیل زندگی عشایری اکثریت و شرایط خاص آن، خود از میراث داران و حافظان این سنت هستند، آنان در هنگام چراندن گله در مراتع و كوهپایه های از سر ذوق یا دلتنگی بدین هنر پرداخته اند. اما مقامات هوره 14 مقام و بدین شرح است: پامور، لوری چر، قا چاقچی چر، سورانه، قلوزی چر، دو دانگی چر، غریبه چر، اکبر خوانی، یه یی دنگی، ارکووازی چر، هیسوار، یوسوف کلاوزر و عزیزتیکش.                               از هوره چر/خوان های معروف و شهیر می توان به این هنرمندان اشاره کرد: عبدالعزیز (ئه وله زیز که پدیدآورنده سبکی خاص است)، علی نظر (سبک «ئه لی نه زه ر چرALI NAZAR CHEŖ» از آن ایشان می باشد)، سید قلی كشاورز، داراخان، ابراهیم حسینی، ایل خان اركوازی، یاسم یاسمی، كریم صادقی، ابراهیم (برایم) .

 




طبقه بندی: مطالب مفید هورامی، هورامان،
برچسب ها: هوره، مور و سیاچمانه، پالنان، پلنگان، كامیاران، هورامان، گالری عكس پالنگان، تصاویر پالنگان، هه ورامان، عكس پالنگان، عكس هایی زیبا از طبیعت پالنگان، عكس های زیبا از روستای توریستی پالنگان، وبلاگ پالنگان، وبلاگ پلنگان، سایت پالنگان، سایت پالنان، روستای تاریخی پالنگان،
[ چهارشنبه 11 بهمن 1391 ] [ 17:39 ] [ زیرك محمدیان،كامیاران،پالنگان ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

زیرك محمدیان

درباره ی وبلاگ

پیوندهای روزانه
امکانات وب

هه ورام تفین

وبلاگ پالنگان،پالنان

ممنون میشم اگه كد داخل مستطیل را در وبتون جا دهید

قرآن كُردی

اخبار كردستانات

مشاهیر كرد

آمار چندین وبلاگ

تفسیر فی ظلال القرآن

فاتحه خوانی،سنت ها،بدعت ها

كتیب خانه ئه وین

كد لو گوی یانه و شیعره كام )

هه نبانه بورینه