تبلیغات
لطفا از مرور گر فایر فكس استفاده كنید ...................................به نامی خودای گه وره و وه شه ویس ....هه‌رچه‌ن مه‌واچان فارسی شه‌که‌ره‌ن * کوردی جه‌ شه‌که‌ر به‌ڵ شیرین ته‌ره‌ن * یه‌قینه‌ن جه‌ ده‌ور دونیای پڕ ئه‌ندێش * هه‌رکه‌س دڵشاده‌ن وه‌ زوان وێش*خانای قبادی............................... پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله» شهید قاضی محمد
کلیک کنید

پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله»
 
قالب وبلاگ

فراخوان نخستین همایش  » داستان کوتاه هورامی«

  ژیوای

 ژیوای

فیش حقوقی معلمان سراسر كشور

زكات علم نشر آن است

هورامان شناسی

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد
لینک دوستان

كد لو گوی ده لاقه ویه رده ی  )

هه ورامان هانه به رچه م

Wimir|ویمیـــــر

ئه کره م حه‌سنزاده(سه‌ریاس)

كتاب خانه هورامان

دانستنیها

مورMǑR

نشریه گوفار مهاباد می نویسد : مور نوعی از موسیقی است كه نهایت غم و اندوه را در آن می توان یافت و غمی بیش از آن را نمی توان متصور شد. این گنجینه ها قرنها طول كشیده تا شکل امروزی را بخود گرفته است (govar mehabad.net).

مور از آوازهای کهن ریشه دار زاگرس نشینان است كه خاستگاه آن را بایستی اطراف رود سیمره دانست. درون مایه ی موركاملا حزین و اندوهناک است، سوزناكی آن هم در وصف مصیبت های بزرگ چون مرگ عزیزان، سرداران وبزرگان است (نشریه بلوط). ویژگی بارز مور، غمگین و محزون بودن آن است. این سرود کهن در بیشتر مواقع دلتنگی همنشین و همدم زنان و مردان کرد زبان است طوریکه در مراسم سوگواری/ PĔRSA مونس و همدمی جاودانه برای آنان بوده است. لازم است یادآور شوم که گرچه آواز مور در سطح زنان، در میان تمام کردان مشاهده می شود اما بنا بر کاربرد گسترده و اینکه در سطح مردان فقط در مناطق لک نشین مشاهده می شود و مور خوانهای معروف هم از میان آنان برخاسته اند  MURCHŖ، می توان گفت که این آواز از آنان است و سبک مور توسط آنان به میان دیگر کردان گسترش یافته است. علاوه بر مواقع دلتنگی که یک فرد در گوشه ای خلوت کرده و شروع به خواندن مور می کند در تمامی مجالس و مراسمات عزا و خاکسپاری نیز این آواز مور است که با ابزار بیان آدم یخود را می نمایاند. در این حالت زنان معمولا به صورت گروهی مور خوانده و ویژگیهای ممتاز فرد وفات یافته را در قالب اشعار حماسی بیان می کنند. آواز مور هم مانند هوره و سیاچمانه دارای مقامهای خاص خود است که از جمله آن مقامی مجلسی و باستانی به نام مقام «پاوه موری» است. بعضی از متجربین در حوزه آواز مور در ارتباط با این مقام تنها یک نوع پاوه موری را روایت کرده اند و برخی دیگر همچون مرادی دو نوع پاوه موری را روایت کرده ند( سلیمی، 2006). از مورچرهای  پرآوازه و بنام می توان به غلام درگاهی، صفر برزویی، ایرج رحمانپور و عینعلی تیموری اشاره كرد .

 

سیاچمانهSYACHĂMANĂ

بعضی از محققین بر آن اند که سیاچمانه تركیب دو واژه (سیاو) + (چه م) و پسوند (انه) است و به معنای  سیاچشم، رودخانه سیاه و یا خم شدن سیاه (خمیده ناشی از غم و اندوه) است. اما برخی دیگر سیاچمانه را سیاه جامه معنی كرده اند یعنی پاره دوم آن جه­مه­ن + ه است  که همان معنای جامه را در زبان فارسی از آن  استنباط كرده­اند. یكی از خوانندگان قدیمی این نوا وجه تسمیه سیاچمانه را به این آواز چنین نقل كرده­است: آنچنان كه روایت شده سیاچمانه اولین بار در حضور پیرشالیار/ پیشالیار زردشتی (1)كه به روایتی از مغان زرتشتی اورامان بوده، اجرا شده و وی هنگام اجرا جامه سیاه به تن داشته یا اینکه دستار وی سیاه رنگ بوده است به همین دلیل سیاه جامگان نام گرفته (عزیزی،1386)و به مرور به سیا چامان> سیا چامانه > سیاچمانه تغییر شکل داده است.  اما بنابر کارکرد آیینی زبان هورامی و اینکه پیر شالیار زردشتی هم از رهبران مذهبی بوده به نظر می رسد که این معنی درستتر باشد.

 كتاب برهان قاطع بر این اشاره دارد که اورامن نوعی خوانندگی و گویندگی می باشد، شعرآن به زبان پهلوی است. شمس قیس رازی صاحب كتاب «المعجم فی معابیر الاشعار العجم» (سده هفتم هجری) می نویسد که خوشترین آواز فهلویاتی است كه ملحونات آن را اورامنان می­خوانند و اهل دانش ملحونات این وزن را ترانه نام كرده­اند و شعر مجرد آنرا دوبیتی خوانند. پس با ستناد به نوشته های قیس رازی، فهلویات یعنی اشعاری كه با آواز خوانده می­شده که منظور از آن آواز همان سیاچمانه است چون آواز با زبان هورامی و لحن خوش دال بر آواز سیاچمانه است.

لحن اورامی و بیت پهلوی   زخمی رود و سماع خسروی

این آواز سرشار از مضامین اجتماعی و دینی است (عزیزی،1386). سیاچمانه آوازی است آیینی، در تایید این مدعا می توان برای مثال از ارتباط این زبان با زبان کتب زردشت، اشارات تاریخی و ... اشاره کرد اما به مرور زمان در نتیجه افول دین کهنشان و ظهور دین مبین اسلام، در نتیجه سیاچمانه هم کم کم نقش آیینی اش کاهش یافت پس عناصر طبیعیهم وارد آن شدند. از جمله  بزمهای سیاچمانه عبارتند از:  كژل­آی، مینا داد،بزم كاك قادر، بزم لالو خداكرم، بز رشه غلام، بزم قاله مراد، وهار، بدَیة ثیَض ثیَضاو رِاو هةزارانی و ... (عزیزی،1386).  از سیاچمانه خوانهای معروف می توان بدینها اشاره کرد: عثمان خالدی کیمنه ایی، فتح الله امینی، احمد نازدار، مام حیدر، علی نوسودی، محمد جعفر نودشه­ای، علی گلپی، كریم داریانی، قادر نادری،‌ محمد عبدالمجید، محمد حسین كیمنه­ای، جمیل احمدی(نوسودی)، شفیع كیمنه­ای و ...                                                  

 حیرانHĂIRAN  : بنابر تشابه صدایی آواز «حیران» که در میان کرمانجی زبانان (شاخه شمالی گویش کردی) کاربرد دارد. مضمون این آواز بیشتر در باب تاریخی است و بنابر تشابه آوایی آن با هوره به نظر می رسد که ریشه  این آواز هم در کنار سه آواز باستانی هوره، مور و سیاچمانه، همان «آواز مادر» باشد.

آوازی باستانی، مادر هوره، مور و سیاچمانه:
نشریه گوفار
govar-mehabad می نویسد: "شاید قدمت هوره مربوط زمانی پیشتر از زمان به كارگیری توسط مغ ها باشد که همطراز و همپایه موسیقی مور و سیاچمانه بیان می شوند". گوفار اشاره دارد که هوره، مور و سیاچمانه همعصر بوده اند و چنانکه در یک منطقه هم رایج بوده ند و این دال بر ریشه مشترک آنهاست.

در ویژه نامه موسیقیایی «فاسکه که» که در فرانسه منتشر می شود، آمده که ایران قدیم و سرزمین "مزوپوتامیا" یعنی جایگاهی که کردها اکنون در آن سکونت دارند، قدیمی ترین خاستگاه موسیقی جهان بوده است (آفرینش)

گزنفون مورخ یونانی می نویسد که بعد از حمله یونانیان به ایران و شکست کوروش هخامنشی از یونانی ها، هنگامی که لشگر یونان قصد بازگشت از کردستان را داشت، کردها با خواندن نغمه ها و سرودهای دسته جمعی، یونانی ها را مورد حمله قرار دادند. او اشاره می کند که  چگونه کردها در آن زمان با هنر موسیقی آشنایی داشتند و حتی از آن در جنگ ها هم استفاده می کردند (آفرینش).

  ملك الشعرای بهار می گوید: گاتا ها سروده هایی به شعر هجایی در  ستایش اورمزد و سایر خدایان آریایی (امشاسپندان) است كه با لحنی مخصوص و باصدای بلند وآهنگین خوانده شده است (سهامی، 84)

در نامه سرانجام (آیین پردیور) مهمترین کتاب آیینی یارسان آمده است : زمانی که خداوند قصد داشت روح را در کالبد آدم بدمد، روح در کالبد آدم قرار نگرفت تا اینکه بعد از چند روز خداوند به بنیامین دستور داد که روح را در کالبد آدم بدمد و بنیامین آوازی برای روح خواند و روح در کالبد آدم جای گرفت.

به نظر می رسد این آوازی که در منابع یاد شده از آن سخن به عمل آمده است همان «آواز مادر» باشد گرچه هوره، مور و سیاچمانه آواز های اغازین کردها هستند اما نمی توان گفت این آواها همانی است که اینجا و دیگر منابع از آن یاد شده است چون آنچنانکه در بالا ذکر شد این آوازها هر کدام به گروههای خاصی از اکراد است.  

گفتیم که هوره، مور و سیاچمانه ریشه و منشا در یک آواز مادر دارند برای تایید این مدعا تشابهات میان این سه آواز را در زیر ذکر می کنیم: نوای سیاچمانه همچون مور در ریتم به شیوه­ی هوره می­باشد (عزیزی،1386). به نظر می رسد که این آوازها در آغاز برای ستایش اهورامزدا/ اورمزد بکار رفته و کردان با اهورامزدا شروع به خواندن می کردند

"ای اهوره! زندگانی نو و سرشار از (اشه) و راستی را به ما ارزانی دار".(گاتان، هات 34 بند 15).  

محققی دیگر بر این نظر است که كلمه هوره و نامگذاری آن قدمتی حدوداً 7000 ساله دارد و به دوران پیامبری حضرت زردتشت می رسد در «گاتاهای یسنا» كه بخش مهمی از اوستا است و بصورت منظوم نگاشته شده و لذا در آن زمان، مردم برای خواندن آن و نیایش اهورا مزدا آوازی را سر داده كه آنرا هوره نامیده اند، هوره ندای حق طلبی بوده و كرداری نیك، پنداری نیك و گفتاری نیك را آواز كرده است (جانی، 1384) اما باید اشاره کرد که به نظر می رسد که کاربرد واژه «هوره» برای این آواز درست نباشد چون گرچه هوره به اهوره نزدیکتر است اما از طرف دیگر نام کاربران آواز سیاچمانه هم با اورمزد یا اهورامزدا نزدیکی و پیوند خاصی دارد چنانکه آنان را «هورامی» و سرزمینشان را «اورامان» می خوانند به همین دلیل است که این آواز می تواند همان «آواز مادر» باشد که در بالا از آن سخن گفتیم.

رضا موزونی، محقق و پژوهشگر کرمانشاهی در قدمت هوره به تاریخچه شش هزار ساله ساز تنبور اشاره می کند و معتقد است که به دلیل اشتراک شعرهای هوره از لحاظ وزنی با اشعاری که در مقامات تنبور اجرا می شوند و همچنین مشترک بودن برخی از این مقامات مانند «سحری» می توان قدمت هوره را نیز همسان با ساز تنبور و به شش هزار سال تخمین زد (حمید، 1386). اما باید اشاره کنم که با استناد به همین منبع در ارتباط با تنبور و تاریخچه آن اشتراک وزن، اشعار و مضمون آنها در کنار تشابه مقامی فقط خاص هوره نیست و در مورد سیاچمانه و مور هم صدق می کند و در نتیجه این قدمت تاریخی را می توان به «آواز مادر» نسبت داد.

ژان دورینگ در کتاب خود با عنوان «موسیقی و عرفان، سنت اهل حق» به این اشاره دارد که گاتاها در اوراد مزداپرستان به صورت آهنگین براساس ضرب حروف مصوت و ترجیحا درمعبد (آتشکده) خوانده می شد چنانکه اشعار و متون مقدس آیین پردیور هم با لحنی آهنگین و در معبد یعنی جم خانه سروده می شود و همانند گاتاها هجایی می باشند (1378: 20) مراد از آوازی که یارسانیان در جم خانه می سرایند هوره یا بهتر است گفته شود زیر شاخه ایی از این آواز است اما باید اشاره کنم که در بیان آواز مور هم جنبه مذهبی و آیینی غالبیت افزونتری دارد طوریکه مور اکثرا برای مردگان و ارتباط آنها با این دنیا و جهان ماوراء یعنی جهان اخروی سروده می شود و این نشان از ریشه آیینی و مذهبی این آواز است. جنبه ایینی و دینی آواز سیاچمانه هم چنانکه در بالا اشاره کردیم واضح است به همین دلیل است که بنا بر ریشه مذهبی این آوازها و تشابهات میانشان، به جرات می توان گفت آوازی که دورینگ از آن یاد می کند همان «آواز مادر» است.      

حشمت الله طبیبی می نویسد که نمونه های زیادی از الحان و آهنگهای موسیقی اصیل وسنتی ایران باستان در بین ایلات وعشایر غرب ایران به ویژه نزد تنبور نوازان اهل حق یافت می شود كه «مقام»، «طرز»، «هوره»، «سیاچمانه» و «بیت» نام دارند، البته به این آوازها و مقامات باید «مور» را هم بیفزاییم چون بنابر تشابهات و کاربرد آن، مسلما میراثی معاصر این آوازهاست و همین وجود همزمان این آوازها خود نشان از ارتباط میانشان و نتیجا وجود منشا مشترک را به اثبات می رساند. 

 




طبقه بندی: مطالب مفید هورامی، هورامان،
برچسب ها: هوره، مور و سیاچمانه، پالنان، پلنگان، كامیاران، هورامان، گالری عكس پالنگان، تصاویر پالنگان، هه ورامان، عكس پالنگان، عكس هایی زیبا از طبیعت پالنگان، عكس های زیبا از روستای توریستی پالنگان، وبلاگ پالنگان، وبلاگ پلنگان، سایت پالنگان، سایت پالنان، روستای تاریخی پالنگان،
[ چهارشنبه 11 بهمن 1391 ] [ 17:39 ] [ زیرك محمدیان،كامیاران،پالنگان ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

زیرك محمدیان

درباره ی وبلاگ

پیوندهای روزانه
امکانات وب

هه ورام تفین

وبلاگ پالنگان،پالنان

ممنون میشم اگه كد داخل مستطیل را در وبتون جا دهید

قرآن كُردی

اخبار كردستانات

مشاهیر كرد

آمار چندین وبلاگ

تفسیر فی ظلال القرآن

فاتحه خوانی،سنت ها،بدعت ها

كتیب خانه ئه وین

كد لو گوی یانه و شیعره كام )

هه نبانه بورینه