تبلیغات
لطفا از مرور گر فایر فكس استفاده كنید ...................................به نامی خودای گه وره و وه شه ویس ....هه‌رچه‌ن مه‌واچان فارسی شه‌که‌ره‌ن * کوردی جه‌ شه‌که‌ر به‌ڵ شیرین ته‌ره‌ن * یه‌قینه‌ن جه‌ ده‌ور دونیای پڕ ئه‌ندێش * هه‌رکه‌س دڵشاده‌ن وه‌ زوان وێش*خانای قبادی............................... پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله» شهید قاضی محمد
کلیک کنید

پالنگان،پاڵنان«تاریخی سه هزار ساله»
 
قالب وبلاگ

فراخوان نخستین همایش  » داستان کوتاه هورامی«

  ژیوای

 ژیوای

فیش حقوقی معلمان سراسر كشور

زكات علم نشر آن است

هورامان شناسی

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد
لینک دوستان

كد لو گوی ده لاقه ویه رده ی  )

هه ورامان هانه به رچه م

Wimir|ویمیـــــر

ئه کره م حه‌سنزاده(سه‌ریاس)

كتاب خانه هورامان

دانستنیها


با فرەتەر سەرش بنویسمی و بوانمیوە...

عادل محەمەدپوور

چند وردە پەیلوایی سەروو «زوان»ی کە وەلتەر بە بونەو (٢)ی رەشەمەی سەروو ویبلاگوو «پەیلوای، peyliway.blogfa.com» پەخشکریانو و بە خاسم زانا چیگەچەنە بە دەسکاریی پەخشکریووە و بابەتیانە چند راسیی درکنوو.:

*الف) ئەشو زانمی زوان دیاردەیی « زانستی- تەوسیفی»ن و تاریفن تەنیا ئینا دلی ویشەنە و بەس. ئەگەر پەرسا جە من زوان چیشا ئانەم پنە کریو واچوو زوان ئانەنە کە «ھەن». یانی چیش یانی بە شیوەویی تەحقیقیی-مەیدانی لوە دلی ناخەکاشەرە و بژناسەشا، چاگەنە پەین بەرگنو کە تاریفش چیشا. زوان گرد چیوا پەی ئینسانی، زوان ئەمرازوو پیوەندین، جگە چینەیە؛ زوان دەسەلاتا؛ شناسنامەو نەتەوەیین. ئانە کە ساحیبوو زوانین یانی وجوودش بیەن و جە ئایندەچەنە بو. کوردیچ بە گردوو زوانەکاشوە مەنەنوە. بەلام جیاوازی دیاردیوە ئارویانەن و مشوم بونە. مادام من و تو ئەنترینی حال نەبیمی یانی زوانما جیاوازا بەلام ئی جیاوازییە ئانەیە نمارو کە من و تو جە یەک نەتەوەی نەبیمی سەروو ئی تیزە زانستییە(واقیعی- تەوسیفی) ھیچوەخت نمەبو باعیسوو ترازیای گریبەسوو نەتەوەیی. جە دنیانە نموونەیچش فرەن. فرە فەرھەنگە و فرە زوانەنەنی و یەک نەتەوەنی‌. پیسە: ولاتوو ھیندوستانی و سویس و... ولاتوو ھیندوستانی کە داراو پروسیوە فەرھەنگین فرە بەشەن دیاردیوەیچش ھەن بە نامی «پلورالیزموو زوانی». بە جەمعییەتی فرەتەر جە یەک میلیارد کەسی، نمون‌یوەن پەی بە عەقلانییەت زیندەگی کەردەی، ئادیچ جە مەشریق زەمینەنە. فرە فەرەنگە+ فرە زوانە...جە قانوونوو بنەرەتی ئی ولاتیەنە؛ «ھیندی و ئینگلیزی» دوی زوانی رەسمیینی، ١٨ زوانی سەرەکی و ٤١٨ زوانیتەری، بیەیشا ھەن رەنگا ئی بەشە زوانا ھەر کام تەنیا ١٠٠٠ کەسی قسەکەریشا با دەی چی موشکلیشا نیا و یەک نەتەو‌نی و بە تەبایی زیندەگی کەرا. بی ئینەی تەحقیقی چی بارەوە کریا بونە و تەنیا جە دورەوە دیای پەی ئی باسیە ئادیچ بە عەینەکا ویما، تارمایی جە «ئەویتەر»ی وینا کریو، مەتاوو چنی بنج و بنەما زانستییەکا و واقیعیەتەکا زوانی یوگیرووە. با بە چەموو واقیعی روشنتەر راستیەکا ئیزمیوە.

* ب) زوان پەی من گرد چیوا و گرد چیویچ بو: «ژیفای، چەشکە و لەزەت، بیەی، ھەست و... و گردی موھیمتەر دەسەلات. پیسە ئینسانیوە چی دنیانە، زوانوو گرد کەسی پەیم ریزدار بییەن و ھەن و بویچ جە دنیاو ئاروی مەحکوومینمی پینەیە مەگەر پاشیلیی روە بدو. زوانوو کوردی بە گردی، بە تایبەت زوانوو کوردی ھورامی بە چند ھوکاری ھەمیشە پەی من ئەرزشوو تایبەتی ویش بیەن. ئەگەر بە زوانوو«فارسی، کوردی سورانی و ھورامی» وتارم نویستەن یان منویسوو جە پلەو ھەوەلیەنە نیشانی وەروەلاوی و بەرزە دیای و دیدوو فەراگیرو منا پەی زوانی. ھەرپاسە وەلاوە کەردەی ئەرزشەکا بە تایبەت زوانوو و ئەدەبوو کوردی ھورامی و... پەی وەردەنگی (مخاگب) کە ئادیچ یاوانە کە ئیمە چە دەسەلاتی زوانیما بیەن و ھەن و بو... بە پیچەوانە ئەگەر ئی کاریە نەکەرمی جە دونیاو وەرکەوتە و ئاروی بریەیمی و تووشوو «فەقری ئیرتیباتی» بیمی و یاومیوە «قەھقەرا» - بەلام ئینە فرە راسا وەلینە کریو بە «زوانوو ئەدایی» ویما خزمەت کەرمی...

* ج) من جە ئاسمانو نەکەوتەنارە و جە زەمین ھورنەقولیانا ... جە بنجوو بنەمانە «ھووییەت»و من کوردین و کوردیچ تەنیا یو نیا: نە تەنیا«سوران»ین و نە «بادین»ی و نە «کەلور»ی و نە «ھورامی»رووتا. زوانوو ئیمە جە کومەلی زوانی بە نامی «زوانوو کوردی» کە ماچاشا پەنە خیزانوو «زوانو کوردی»دروس بیەن: ھورامی، سورانی، بادینانی، زازاکی، کەلھوری، لوری، و... ھەر پاسە کە کوردی ویش سەر بە کومەلی زوانی بە نامی ئاریاییەکان کە باسی زنجیری و فرە لایەنەن چیگەنە مەکریو گرد شیکریووە. ئی فرە زوانییە نیشانی ئینەینە کە وەلی گرد چیوینە ھویەتوو ئیمە کوردین ساختوو فەرەنگیما تیکەلاوا(مرکب). یانی تیکەلین چا زوانا کە ئیشارەم پنە کەردی، جە روانگەو «زوانە وان»یەنە: زوان ھەر زوانا ھیچکامشا چەویتەری بەرزتەر یان نزمتەر نیا، گرد یەک یاگە و حورمەتشا ھەن. بەلام چەنی ئی باسیە ھەنا کە ھەر کەس مافوو ویشا کە ئیھتیمامی جیددی بدو بە «زوانوو ئەدایی» ویش. ھورامی بە پاو «رەسەنایەتی» و «بیەی دەقی ئەدەبی»، (اڤھرالشمس)ا، یانی شادەماروو و روشنایی تاریخی ئی خیزانییا. با بری دلی بازنەو دەسەلاتی سیاسییەنە، ددان مەنیا پی راسییەرە، بەلام وەختی باسوو ھویتوو تاریخی بەلگەکا میوەرو، گورج ئیستیناد کەرا بە بەلگە زاونی-فەرھەنگییەکا ھورامی جە جمەو زەمانیەنە. ئینە خەساری ھەرە قورسوو و گورەن پەی کوردی، تاوی فاچمینە «چەم بەستکەردەی حافیزەو تاریخی کوردین. بەلام روی راستی گنو پا ھور و ئی حەقیقەتیە دەرک کەرا. ھەر پاسە... ئینە موشکلی دوە لایەنەن‌؛ کە بیگومان دژبەرا چنی تایبەمەندییەکا دنیاو سەردەمی...

د) چنی ئینەیە ئەشو قبوول کەرمی ولاتوو ئیمە ولاتیوە «فرە زوان»ەن و ھیشتایچ بە تەمامی «زوانی ئیستاندارد»و کوردی ساق نەکریانوە با بری جە وەرانوەروو ئی پەیلواینە، سمر کەرا کە سورانی زوانوو ستانداردوو کوردیا. واقیعیتەر بدیەیمی پەی ئی پروسەیە کریو فاچمی ئینایمی حالوو «بە ئیستاندار کەردەی»ینە؛ ئەشو گردوو زوانەکا نەقششا بو چی پروسەنە بە تایبەت ھورامی. ئاردەی باسوو «زاراوە و بە ئیستاندارکەردەی یو چا خیزانیە»زوانیا؛ زادەو «گرکان و فرکان»ی سیاسی و چەشکەو «دەسەلات»ین، ھیچش چەنی باسە تیئوری-زوانەوانییەکا ئاروی یو مەگیرووە. پەوکای ئی گردە موشکلاتە ئامانە وەروو «زوانوو کوردی» بە گردی و بە تایبەت «زوانوو کوردی ھورامی». با جیای قسە گەزاف کەردەی؛ ویما ماننمی و جا دمایی تاریخ و وویژدانی کویی سەرما بریار بدونە...

*ە) ھورامی زوانی ئەدایی منا و یاگی شانازی، حەقوو ویچما کە خزمەتش پەنە کەروو، پەنەش بنووسو، فیرکاریش پەنە کەروو و کەسیچ مەتاوو ئی حەقیە جە من زەوتکەرونە و ئینانا چەنی ئانیشایچ کە بە ھورامی منویسا و ئینی چنی زوان، فەرھەنگ و ئەدە بیاتوو ھورامی...گرد تاکی ئەرکوو سەروو شانەیشا ئی کارییە کەرو و ئینە تیرمین جە تیرمەکا و رووکەردەکا «یونسکو»ین و مافەرەواکا ئیمەی کویلە و بیبەش کریا...

*و) ویم درووس مەزانوو ئینەیە فاچوو بەلام قەی مەکەرو با لومەیچ کریەو؛ رەنگە ھەوەلین کەس بیە بوو کە جە (٢٠٠٤ ز) وتاری ھورامیم نویستەن و جە گوفاروو «کاروان» جە ھولیر چاپ و پەخشکریانوە. پەی ھەوەلجاری جە دەسپەنەکەردەی سالەکا ھەشتاو کوچی جە بەرنامەو «ھانەرەنگینە»‌ی و... یەک سعات بە شیوەیی زانستی و زوانەوانی سەروو زوانوو ھورامی قسیم کەردینی و بە بەلگە سەلەمنانم کە ھورامی ئینا ئاستوو "زوان"یەنە نە شیوە زوان و... با وتارەکایتەرم مدرا کە جە گوفارەکاو و کتیبەکامەنە و چی یانەنە (بە سورانی، ھورامی و فارسی)سەروو ئی بابەتیە ویم ئەرەماننان و باسانیوە ئاکادیمی و زانستیم ورووژنینی و ئیسەیچ خەریکنا چی بوارەنە کار کەروو. ھەر پی بونەوە جە دوی لاوە کەوتەنا وەروو ھەلمەتەو «...ا»...

* ز) واتما زوانوو ئەدەبوو کوردی ھورامی زوانیوە دولەمەند، رەسەن و بنچینەدار شناسنامەو گردوو کوردیا. ئینا گەزاف نیا من ویم لوانا دلی ھەناویشەرە زانوو چننە ھوردەسا. مشیو ئا بنچینە روشنکریووە با عالەم زانو زوان، فەرەنگ و ئەدەبیاتوو کوردی ھورامی بنەمایەو کوردیا بە لام بە میتیدولوژیی زانستی و شیتەلکاری نە ھەرەمەکی قسە کەردەی و زوانی ئیحساسی و رەنگ و بوی سیاسی و وی دوورکەردەی جە خیزانوو کوردی...

ح) بە پیچەوانەو دیدوو بری جە برادەرا کە ئیحساسوو خەتەری کەرا پەی فەوتیاو زوانووو ئەدەبوو ھورامی من بروام ئانینە واچوونە برالە! ئی زوانە جە جمەو تاریخیەنە بنجەش کوینە، ئننە دەقی تاریخی، ئەدەبی، قسەکەری(گویشور)، قەلەم بە دەسی و گردی موھیمتەر یانەی مەجازیش ھەنی کە نە تەنیا مەفەوتیو، بەلکوو زیندەتەر و ئەکتیوتەر مانووە. با زانمی بەرگی سەرکەوتە ئینا دەسوو ئا قەلەم بە دەسانە کە بە ئەرەمانیای دلسوزانە سلوکوو نویستەیشا کەردەن پیشە و دەقی تەحقیقی و زانستی مارانە... نەک...

*گ) جە کوتاییەنە پەی ئا قەلەم بەدەسا کە دلسوزی مرمانا و بە زوانی ئەدایی منویسا و رەخنەی زانستی و ئارویانە گیرا ئارەزوو سەکەوتەیشا پەی موازوو.




برچسب ها: زوانی ئەداییما فرە شیرینا،
[ جمعه 4 مرداد 1392 ] [ 13:19 ] [ زیرك محمدیان،كامیاران،پالنگان ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

زیرك محمدیان

درباره ی وبلاگ

پیوندهای روزانه
امکانات وب

هه ورام تفین

وبلاگ پالنگان،پالنان

ممنون میشم اگه كد داخل مستطیل را در وبتون جا دهید

قرآن كُردی

اخبار كردستانات

مشاهیر كرد

آمار چندین وبلاگ

تفسیر فی ظلال القرآن

فاتحه خوانی،سنت ها،بدعت ها

كتیب خانه ئه وین

كد لو گوی یانه و شیعره كام )

هه نبانه بورینه